RİSALET
Risalet, Tanrı elçiliğidir. Tanrının kullarına emirlerini tebliğ etme görevidir. Dört kitap sahibi: Hazret-i Muhammed, İsa, Davud, ve Musadır. İbrahim ve Nuh da Resul dür.
NÜBÜVVET VE VELAYET
Nübüvvet ve Velâyet, bir nevi Tanrı ve maneviyat haberciliğidir. Tanrının bir nurudur. Bu nur kendisinde zahir olan zat NEBİ, zahir olmayıp, kalbinde taşıyan zat ise VELİ dir. İnsan-ı Kâmiller ve Mürşid i Kâmillerdir. Bunlar Tanrı elçisi değildir. Ahkam ve nizamda, yukarıda sözü edilenTanrı Elçilerine bağlıdırlar ve onların Sünnetinin yolunun- içinde hareket ederler.Görevleri, insanlara kutsal gerçekleri ve Tanrısal ruhani yolu haber vermek ve öğretmektir. Ayrıca, insanları şefkat ve doğruluğa, adalete, iyiliğe, güzel ahlâka, birlik ve beraberliğe teşvik etmektir. Sonra, kendileri olduğu gibi, insanları da Resullerin koyduğu ahkam ve nizam içerisinde hareket etmelerini sağlamak ve Allahın Dinine, son Peygamberin yoluna hizmet etmektir.
Yukarıda konu edilen Risâlet, Nübüvvet ve Velâyet, birer kutsal sıfatlardır.Resullerin, Nebilerin, Velilerin hepsi kendisini bilip Rabbını bilmiş, Men Arafın, Allah Hunun esrarına ve ilmini vakıf olmakla beraber, ancak hepsi Ledunniyat ilmini Peygamberimiz Muhammed Mustafadan almışlardır.Ledun ilminin denizi, son Peygamberdir. Çünkü; o ilk ve son Peygamber olup, Tanrının ilk belirtisi külli ruhtur. Hatta bu zatların bir kısmı, Ledün ilmi bilmeyedebilir. Ledün ilmi, başlı başına ayrı bir konudur.Buna İlm-i Marifet ve İlm-i Hikmet demişlerdir.Hazret-i Musa, Resul ve Nebi olduğu halde; Ledün ilmini Resul olmayan Hazret-i Hıdır A.S. dan öğrenmiştir. Bu husus, Kuran ile sabittir. Hıdır da ruhların babası İlm-i Ledün Sultanı Ahmed-i Muhtar dan öğrenmiştir.Bir de her Resul ve Nebi aynı zamanda halis bir Velidir.
İlm-i Marifet, Tanrının Tevhid-i Zat ve Tevhid-i Sıfat ilmidir. İlm-i Hikmet, Tanrının Tevhid-i Efal ve Tevhid-i Âsar ilmidir. Tervhid i Zat,
35
Tanrının varlığı, birliği,ezeliyet, ebediyet ve sınırsızlığı, eşsiz birliği ile ilgilidir.Allah Hu ya tam arif olmaktır.Men Araf ilmi ile ilgilidir.Ledunniyatın özüdür. Buna, özün özü ve Tevhidi İlmi de denir.Besmele-i şerifin B harfinin altındaki Nokta-i Mübarekte gizlidir. Bir de, kalpte (Olgun İnsanın) Nokta- i Süveyda derler, kutsi bir nokta vardır. Derler ki; O noktayı bilen , Marifetin özüne ermiş, Allah Hu nun sıcaklığını kalbinde bulmuştur.Bu nokta sırrını açıklamaya izin yoktur.O Süveyda İşitilmiş-. öyle bir çekirdektir ki; Onun altında neler, neler vardır.Ah, nolaydı Ondan birazcık olsun bahse izin olsaydı.
Tevhid-i Sıfat, Tanrının esması güzel adları- nı bilmektir. Her ad, Tanrının bir niteliğidir. Her ismin binlerce hikmeti, binlerce mukaddes ve derin anlamı, tecellisi, murakabesi vardır. Her ismin ayrı bir feyzi vardır. Tanrının zatından gelen feyze, Feyz-i Akdes, esmasından gelen feyze de Feyz-i Mukaddes denir.
İlm-i Hikmet, her şeyin hikmeti sebebi- , nedenini bilmektir.Yaratılışın ve âlemlerin nasıl yaratıldığını ve yaratılışındaki hikmet ve nedeni, nesneler arasındaki ilişkileri, Tanrının Kanunlarını ki, bunlara bugün Fizik Kanunları diyoruz. İlm-i Hikmetin bir yönü iç aleme, bir yönü dış aleme dönüktür. Külli şeyin sebeba her şeyin sebebi, nedeni, vardır (Kehf, 84) ayeti ile sabittir. Bugünkü Fizik ve Kimya ilmi, bilhassa bu ,lm-i Hikmet ile ilgilidir. Pozitif ilimler denilen ilimlerin hepsi, Hikmet İlmine dahildir. İşte Afal ve Âsar denilen gerçekler; bu İlm-i Hikmetin kategorisine girer.